શિલ્પ - સ્થાપત્યસંપદા ( ભાગ - ૦૧ ) શીર્ષકથી ગુર્જર પ્રદેશ અને હિંદના શિલ્પ સ્થાપત્યસંપદા વિશેના અદ્ભુત ગ્રંથનું કલાતીર્થ - સુરત દ્વારા પ્રકાશન

 શિલ્પ - સ્થાપત્યસંપદા ( ભાગ - ૦૧ ) શીર્ષકથી ગુર્જર પ્રદેશ અને હિંદના શિલ્પ સ્થાપત્યસંપદા વિશેના અદ્ભુત ગ્રંથનું કલાતીર્થ - સુરત દ્વારા પ્રકાશન 

 કલા ક્ષેત્રના એક એક આયામોને સતત ન્યાય આપીને બૃહદ કોશ અર્થાત્ જે તે વિષય કે પેટા વિષયના એનસાયકલોપિડીયા જેવા દસ્તાવેજો તૈયાર કરીને કલા ક્ષેત્રના ઈતિહાસને વર્તમાન સુધી તો જોડે જ છે પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીને આજનો વર્તમાન પણ જ્યારે ભૂતકાળ કે ઈતિહાસ લાગશે ત્યારે તેની જીજ્ઞાશા સંતોષવાનું કામ આ દસ્તાવેજી કે પાઠ્યપુસ્તક સમાન અમૂલ્ય ગ્રંથો કરવાના છે ત્યારે વર્તમાનમાં તેનો અવિરત યજ્ઞ અને આહુતિઓ આપનાર શ્રી રમણીકભાઈ ઝાપડિયા સાહેબ, વિવિધ લેખકો અને સંપાદકો તેમજ પ્રકાશન હેતુથી આર્થિક ભંડોળ પૂરું પાડનાર વ્યક્તિઓ કે સંસ્થાઓ પ્રત્યે ગુજરાત રાજ્યના સર્વે કલા રસિકો અને સામાન્ય નાગરિકો ઋણી રહેશે તે પણ એટલી જ સત્ય અને સમકાલીન હકીકત છે. 

 વર્ષો સુધી સાચવી રાખવા જેવો અને શિલ્પકલા કે સ્થાપત્ય ક્ષેત્રના નવોદિત કલાકારો કે માત્ર જીજ્ઞાશા હેતુથી વાંચન કરવામાં રસ ધરાવતા વાચકો માટે પાઠ્યપુસ્તક સમાન માર્ગદર્શક કે ભોમિયા જેવું જ્ઞાન આપનાર આ શિલ્પ સ્થાપત્ય સંપદા ( ભાગ ૦૧ ) નામનો ૩૩૧ પાનાઓમાં ફેલાયેલો ગ્રંથ કુલ એકતાળીસ પ્રકરણોમાં આલેખાયેલ છે. આ ગ્રંથમાં ટિપ્પણીઓ કે નોંધ સાથેની તસ્વીરો અને રેખાચિત્રોની સંખ્યા અંદાજિત ચારસો જેટલી છે. શ્રી નિસર્ગ આહીર દ્વારા સંપાદિત આ ગ્રંથમાં શિલ્પ સ્થાપત્ય ક્ષેત્રનું ઊંડું જ્ઞાન કે અભ્યાસ માટેની માહિતીઓ મળી શકે છે. 

આ ગ્રંથને ભારતના વડાપ્રધાન મા. શ્રી મોદી સાહેબના આશીર્વચન મળ્યા છે તો રાજ્યના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભુપેન્દ્રભાઈ પટેલની શુભેચ્છાઓ પણ પ્રાપ્ત થઈ છે. સાહિત્ય જગતના અનેક મહારથીઓ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલા શુભ સંદેશાઓ સાથે જૈનાચાર્ય શીલચંદ્ર વિજય મહારાજ સાહેબનાં પણ આશિષ પ્રાપ્ત થયેલા છે. આવકાર આપતાં શ્રી ઝાપડિયા સાહેબ જ્યારે લખે છે કે " આ તો હજી શરૂઆત છે... " ત્યારે સતત એમ લાગતું હોય છે કે હજી તો કેટલું બાકી પણ છે! 

    ઉપરોક્ત તમામ પ્રકરણો વાચકોને ગુર્જર અને હિંદ પ્રદેશના શિલ્પ અને સ્થાપત્ય સંપદા વિશે પ્રાથમિક પણ વિસ્તૃત જાણકારી આપે છે. ભારતના શિલ્પ સ્થાપત્ય વિશેના દસ પ્રકરણો છે તો મૂર્તિ શાસ્ત્ર, અસ્થિ વિજ્ઞાન અને સ્થાપત્ય કળા વિશે પણ ખાસ પ્રકરણો જોવા મળે છે. ગુર્જર પ્રદેશને ધ્યાનમાં રાખીને પણ કેટલાક વિશિષ્ટ પ્રકરણો આલેખવામાં આવ્યા છે. ગુજરાતમાં આદિ કાળથી ચાલી આવતી નાગપૂજા અને તેના શિલ્પો વિશેની માહિતી અદ્વિતિય બની જાય છે તો ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સ્થાપત્ય વિશેની વાત પણ બે પ્રકરણોમાં જોવા મળે છે. આ બાબતો આ ગ્રંથનું સામાન્ય મહત્વ સ્પષ્ટ કરે છે એટલું જ નહીં પણ આ ગ્રંથ એક મહત્વના પાઠ્ય પુસ્તક સમાન અથવા સંશોધન લેખન માટે સંદર્ભ ગ્રંથ તરીકેના સાહિત્યનો પણ સ્વીકાર કરે છે. આ ગ્રંથના પ્રકરણો રાજ્યના કલા ક્ષેત્રના વરિષ્ઠ કલાકારો કે લેખકો દ્વારા મૂળ તો 'કુમાર' સામયિકના જે તે સમયના અંકો માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા પરંતુ અહીં ગ્રંથસ્થ થાય છે ત્યારે તેનું મહત્વ કે મૂલ્ય વધી જાય છે. 

 કુમાર ' સામયિક અને આ ગ્રંથ વિશે લખતાં લેખક શ્રી નોંધે છે કે; ' કુમાર ' એટલે સો વર્ષ સુધી ગુજરાતી ભાષામાં વહેતું રહેલું સર્વગામી માનવીય સોંદર્ય! એમાં વ્યતીતના વૈભવી શબ્દ પ્રાગટ્યની સમાંતરે અનાગતને રળિયાત કરવાનો ચોક્કસ આશય રહેલો છે. સો વર્ષ સુધી ગુજરાતી - તાને ભવ્યોજજવલ કરનાર ' કુમાર ' સ્વયં એક આશ્ચર્ય છે. ગુજરાતી લોકચેતનાની રસિકતા, જીજ્ઞાશા, જ્ઞાનપિપાસાને સંકોરવાનું, સંસ્કારવાનું ખૂબ મહત્વનું કાર્ય ' કુમાર ' દ્વારા સાતત્યપૂર્વક થતું રહ્યું છે. એમાં પ્રકાશિત થયેલી સામગ્રી સર્વગામી, બહુઆયામી છે. સમયના કોઈપણ સ્તર પરથી માણવી, મમળાવવી ગમે એવી ચિરકાલીન શબ્દસમૃદ્ધિ છે. ' કલાતીર્થના કર્મનિષ્ઠ કલાપ્રેમી શ્રી રમણીકભાઈને ' કુમાર ' નો ચિરંજીવ કલાવૈભવ સર્વ સુધી પહોંચાડવાનો વિચાર ન આવે એવું તે કેમ બને? સો વર્ષ સુધી ગુજરાતી ચેતનાને રળિયાત કરનાર ' કુમાર ' ની કલા સમૃદ્ધિ સંકલિત સ્વરૂપે લોકોને વહેંચીને ગુજરાતના માતબર સામયિકની શતાબ્દીને ઉજવવી એ વિચારમાંથી આ કલા ગંગોત્રી ગ્રંથે આકાર લીધો છે.